जनकपुरधाम । दशैं, तिहार र छठ पर्व नजिकिँदै गर्दा मधेश प्रदेशमा सुरक्षा चुनौती पनि बढ्ने आकलनसहित प्रहरीले व्यापक सुरक्षा योजना अघि सारेको छ। चाडपर्वका क्रममा हुने अत्यधिक आवतजावत, सीमा नाकाबाट हुन सक्ने तस्करी, भीडभाड, सडक दुर्घटना, चोरी–लुटपाट, जुवा–तासदेखि सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिन सक्ने अफवाहसम्मलाई लक्षित गर्दै मधेश प्रदेशमा ७ हजार २२९ प्रहरी परिचालन गरिने भएको छ।
मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय जनकपुरधामले तयार पारेको चाडपर्व सुरक्षा योजनाअनुसार असोज २९ गतेदेखि कात्तिक ३० गतेसम्म प्रदेशका आठवटै जिल्लामा प्रहरी परिचालन हुनेछ। प्रहरी प्रवक्ता एसएसपी प्रभु प्रसाद ढकालका अनुसार विभिन्न १ हजार ५११ ड्युटीमा उक्त जनशक्ति परिचालन गर्ने तयारी गरिएको छ।
जिल्लागत रूपमा सबैभन्दा बढी प्रहरी धनुषामा १ हजार ५९९ परिचालन हुनेछन् भने सबैभन्दा कम सिरहामा ६५१ प्रहरी खटाइनेछ। त्यस्तै पर्सामा ६६१, बारामा ८७०, रौतहटमा ८६३, सर्लाहीमा ७९२, महोत्तरीमा ७४७ र सप्तरीमा ८५७ प्रहरी परिचालन गर्ने योजना छ।
प्रहरीका लागि यसपटकको चुनौती सामान्य भीड व्यवस्थापनमा मात्र सीमित छैन। नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण चाडपर्वमा मानिसको आवतजावत अस्वाभाविक रूपमा बढ्ने र त्यसैको फाइदा उठाउँदै तस्करी तथा अवैध सामान ओसारपसार हुन सक्ने जोखिमलाई प्रहरीले प्रमुख चुनौतीका रूपमा पहिचान गरेको छ। त्यसैले सीमा क्षेत्रमा निगरानीसँगै हेल्प डेस्कसमेत सञ्चालन गरिने भएको छ।
सुरक्षा योजनाअनुसार क्यूआरटी, स्ट्राइकिङ टोली, ट्राफिक चेकिङ, मोबाइल तथा पैदल गस्ती, संवेदनशील क्षेत्रमा पिकेट, राजमार्गमा स्कर्टिङ र यात्रु सहायता कक्ष सञ्चालन गरिनेछ। धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलमा विशेष सुरक्षा, बजार अनुगमन, कर्डन एन्ड सर्च तथा सभा, जुलुस र धर्नाका क्रममा आकस्मिक सुरक्षा टोली परिचालन गरिनेछ।
विभिन्न ड्युटीका लागि मात्रै ५ हजार ४८१ प्रहरी परिचालन हुनेछन्। बाँकी जनशक्तिलाई कमाण्ड पोस्ट, संयुक्त गस्ती, सादा पोशाकमा सूचना संकलन तथा आकस्मिक ड्युटीमा राखिनेछ। यसले प्रहरीले चाडपर्वलाई केवल नियमित सुरक्षा व्यवस्थापनका रूपमा नभई सम्भावित बहुआयामिक जोखिमको समयका रूपमा लिएको देखाउँछ।
यसैबीच धनुषामा प्रहरीले सम्भावित दुर्घटना रोक्न चाडपर्वअघि नै एउटा महत्वपूर्ण कदम चालेको छ। धनुषाको राममन्दिर र राजदेवी मन्दिर परिसरमा सञ्चालन गर्न लागिएको रोटेपिङ झुलामा जिल्ला प्रहरी कार्यालयले रोक लगाएको छ। गत वर्ष सोही स्थानमा झुला दुर्घटना हुँदा केही व्यक्ति घाइते भएका थिए।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रमुख एसपी रुपेश खड्काले गत वर्षको घटनाबाट पाठ सिक्दै यस वर्ष मन्दिर परिसरमा रोटेपिङ सञ्चालन गर्न नदिइएको बताएका छन्। उनका अनुसार सुरक्षाको पर्याप्त ग्यारेन्टी भए अन्य स्थानमा भने सञ्चालन गर्न निर्देशन दिइएको छ। धार्मिक स्थलमा चाडपर्वका बेला अत्यधिक भीड हुने भएकाले मनोरञ्जनका साधनबाट हुने दुर्घटनालाई समेत सुरक्षा योजनाभित्र समेटिएको छ।
मधेशमा चाडपर्वको अर्को संवेदनशील पक्ष छठ पर्व हो। छठ घाटमा हुने अत्यधिक भीड, डुबान, पानीमा डुब्ने जोखिम तथा भीडजन्य दुर्घटनालाई ध्यानमा राखेर सुरक्षा टोली परिचालन गरिनेछ। धार्मिक स्थलमा चोरी, पाकेटमारी, लुटपाट तथा मानिस हराउने घटनालाई रोक्न पनि प्रहरीले विशेष निगरानी गर्ने जनाएको छ।
दशैंमा घर फर्किने र तिहारपछि पुनः काम तथा अध्ययनका लागि फर्किने यात्रुको चाप बढ्ने भएकाले सडक सुरक्षा पनि प्रहरीको प्राथमिकतामा परेको छ। लामो दूरीका सवारीसाधनमा भीड, तीव्र गति, मादक पदार्थ सेवन र ट्राफिक नियम उल्लंघनका कारण दुर्घटनाको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले राजमार्ग र मुख्य सडकमा निगरानी बढाइनेछ।
त्यसैगरी पटका तथा आतिसबाजीबाट आगलागी, जुवा–तास र अवैध सट्टेबाजी, मदिरा सेवनपछि हुने झैझगडा तथा कुटपिट, घरेलु हिंसा, चोरी र लुटपाटलाई प्रहरीले सम्भावित चुनौतीका रूपमा राखेको छ। सुनचाँदी पसल, बैंक तथा नगद कारोबार हुने क्षेत्रमा चोरी तथा डकैतीको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै सुरक्षा निगरानी बढाइनेछ।
देउसी–भैलो, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा धार्मिक गतिविधिका कारण रातिको शान्ति सुरक्षामा चुनौती आउन सक्ने र ध्वनि प्रयोगलाई लिएर विवाद हुन सक्ने भएकाले स्थानीय तहसँग समन्वय गरी सुरक्षा व्यवस्थापन गरिनेछ। महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकको सुरक्षालाई समेत प्राथमिकतामा राखिएको छ।
अवैध मदिरा, लागुऔषध तथा प्रतिबन्धित पदार्थको ओसारपसार, कालोबजारी, कृत्रिम अभाव र मूल्यवृद्धिमाथि निगरानी गर्ने योजना पनि प्रहरीले अघि सारेको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत गलत सूचना वा अफवाह फैलाएर सामाजिक तनाव सिर्जना हुन सक्ने भएकाले डिजिटल माध्यमबाट फैलिने गतिविधिमाथि समेत निगरानी बढाउने तयारी छ।
आगलागी, विद्युत् सर्ट, भीडजन्य दुर्घटना तथा अन्य आकस्मिक विपद्का घटनामा तत्काल परिचालन हुन सक्ने गरी प्रतिकार्य टोलीसमेत तयारी अवस्थामा राखिनेछ।
यसरी हेर्दा मधेश प्रदेशमा यसपटकको चाडपर्व सुरक्षा योजना प्रहरीको संख्या बढाउने योजनामा मात्र सीमित छैन; सीमा सुरक्षा, सडक सुरक्षा, भीड व्यवस्थापन, अपराध नियन्त्रण र विपद् प्रतिकार्यलाई एउटै सुरक्षा घेराभित्र समेट्ने प्रयास गरिएको छ। तर यति ठूलो संख्यामा प्रहरी परिचालन गरिए पनि सुरक्षा योजना कागजमै सीमित नरही संवेदनशील क्षेत्रको वास्तविक निगरानी, समयमै हस्तक्षेप र प्रभावकारी समन्वयमा कार्यान्वयन हुनु यसको मुख्य परीक्षा हुनेछ।
चाडपर्वमा नागरिकको आवतजावत र धार्मिक गतिविधि बढ्ने भएकाले सुरक्षा चुनौती पनि स्वाभाविक रूपमा बढ्नेछ। त्यसैले ७ हजार २२९ प्रहरीको परिचालन संख्या मात्र होइन, उनीहरूको परिचालन कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने कुराले मधेशको चाडपर्व कति सुरक्षित रहन्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ।
